ព្យញ្ជនសំយោគ ឬព្យញ្ជនសញ្ញោគ “ព្យញ្ជនៈតម្រួត”

តើព្យញ្ជនៈណាខ្លះដែលអាចតម្រួត ហើយព្យញ្ជនៈណាខ្លះដែលមិនអាចតម្រួត?
របៀបតម្រួតព្យញ្ជនៈ
ក) ព្យញ្ជនវគ្គៈ គឺតម្រួតលើព្យញ្ជនៈវគ្គតាមលំដាប់វគ្គៈរបស់ខ្លួនដូចតទៅនេះ៖
កវគ្គៈ ព្យញ្ជនៈទី១ គឺ តម្រួតលើតួខ្លួនឯង និងលើទី២ គឺ ដូចជា អក្កមតិ អក្ខរំ និងព្យញ្ជនៈទី៣ គឺ តម្រួតលើខ្លួនឯង និងលើព្យញ្ជនៈទី៤ គឺ ដូចជា អគ្គំ អគ្ឃតិ ហើយព្យញ្ជនៈទី៥ គឺ តម្រួតលើព្យញ្ជនៈទាំង៤តួក្នុងវគ្គរបស់ខ្លួនគឺ ក ខ គ ឃ ដូចជា អង្កយតិ ទង្ខតិ លិង្គយតិ លង្ឃយតិ ជាដើម ។ (រង់ចាំសិក្សាបន្ត)

Posted in បាលីវេយ្យាករណ៍, អក្ខរនិទ្ទេស | Tagged , , , , | Leave a comment

អក្ខរប្បភេទ (តចប់)

នៅក្នុងការសិក្សាអក្ខរប្បភេទបន្តទៅនេះ នឹងមិនអធិប្បាយអំពី ទីឃៈ រស្សៈ ឬនិគ្គហិត ទៀតឡើយ ព្រោះបានអធិប្បាយទុកខាងដើមរួចហើយ ។
គរុ និង លហុ
គរុ “ធ្ងន់, យូរ” គឺអក្ខរៈដែលត្រូវអានឲ្យមានសម្លេងធ្ងន់ដោយសង្ខេបមាន ៣ យ៉ាងគឺ ទីឃគរុ១ សំយោគគរុ១ និគ្គហិតគរុ១ ។
-ទីឃគរុ សំដៅយកស្រៈទីឃៈ ៥តួគឺ អា ឦ ឩ ឯ ឱ ។ ទោះប្រើជាស្រៈនិស្ស័យ គឺ កា កី កូ កេ កោ ជាដើម ក៏ហៅថា ទីឃគរុដែរ ។
-សំយោគគរុ ឬសញ្ញោគគរុ សំដៅយកស្រៈ ៣ តួ ទោះប្រើជាស្រៈពេញតួគឺ អ ឥ ឧ ក្តី ទោះប្រើជាស្រៈនិស្ស័យផ្សំជាមួយព្យញ្ជនៈ ដូចជា ក កា កុ ក្តី ដែលមានព្យញ្ជនៈ​តម្រួតគ្នាពីរតួនៅខាងចុង ដូចជា អត្ថស្ស ឥជ្ឈិស្សតិ ឧច្ចុត្តមោ ក្តី យ៉ាងនេះ ហៅថា សំយោគគរុ ។
-និគ្គហិតគរុ សំដៅយកស្រៈរស្សៈ៣តួ ទោះជាស្រៈពេញតួ (អ ឥ ឧ) ក្តី ទោះជាស្រៈនិស្ស័យ​ ដូច ក កិ កុ ជាដើមក្តី ដែលមាននិគ្គហិត “ំ” អាស្រ័យនៅជាមួយផង ដូចជា អំសំ ឥំការោ កឹ ឧំការោ កាតុំ យ៉ាងនេះ ហៅថា និគ្គហិតគរុ ។
លហុ “ស្រាល, រហ័ស” សំដៅយកស្រៈរស្សៈ ៣ តួ ទោះប្រើជាស្រៈពេញតួគឺ អ ឥ ឧ ក្តី ទោះប្រើជាស្រៈនិស្ស័យដូចជា ក កិ កុ ជាដើមក្តី ដែលមិនមានព្យញ្ជនៈតម្រួតនៅខាងចុង ឬមិនមាននិគ្គហិត “ំ” អាស្រ័យនៅជាមួយផង យ៉ាងនេះ ហៅថា លហុ ។
វិមុត្ត “បង្ហើបមាត់ហើយបញ្ចេញសម្លេង” គឺអក្ខរៈក្រៅអំពីនិគ្គហិត៤០តួ តាំងពី អ ដល់ ឡ ដែលវេលាសូធ្យត្រូវបង្ហើបមាត់ឲ្យ​លើសជាងប្រក្រតីបន្តិច​ ហើយបញ្ចេញសម្លេងដូច បាណា ថេរោ ឱវាទោ ឯសា ញត្តិ ជាដើម ។
សម្ពន្ធៈ “បទដែលចងភ្ជាប់” គឺបទដែលចងភ្ជាប់ជាបទសន្ធិ ដូចជា តត្ថេវ ជាដើម ។
វិវត្ថិតៈ “បទញែក” គឺបទដែលកាត់ញែកចេញពីបទសន្ធិ ដូចជា តត្ថ + ឯវ ជាដើម ។
(ចប់អក្ខរប្បភេទ)

Posted in បាលីវេយ្យាករណ៍, អក្ខរនិទ្ទេស | Tagged , , , | Leave a comment

អក្ខរប្បភេទ “ប្រភេទនៃអក្សរ”

អក្ខរប្បភេទ “ប្រភេទនៃអក្ខរៈ ឬអក្សរ” គឺគូនៃអក្សរដែលមានសូរជាទំនាស់នឹងគ្នា បើរាប់ជាគូមាន ៥ គូ បើរាប់រាយមាន ១០ យ៉ាងគឺ សិថិល, ធនិត, ទីឃៈ, រស្សៈ, គរុ, លហុ, និគ្គហិត, វិមុត្ត, សម្ពន្ធៈ​ និងវិវត្ថៈ ។
១) សិថិល “សម្លេងធូរ មិនតឹង” គឺព្យញ្ជនៈដែលត្រូវអានឲ្យមានសម្លេងធូរ ចែកជា ២ ពួកគឺ សិថិលអឃោសៈ១ពួក សិថិលឃោសៈ១ពួក ។
ក. សិថិលអឃោសៈ “ព្យញ្ជនៈដែលមានសម្លេងធូរស្រួយ” មាន ៥ តួគឺ ក ច ដ ត​ ប ។
ខ. សិថិលឃោសៈ “ព្យញ្ជនៈដែលមានសម្លេងធូរគ្រល័រ” មាន ៥ តួគឺ គ ជ ឌ ទ ព ។
២) ធនិត “មិនធូរ តឹង” គឺព្យញ្ជនៈដែលត្រូវអានឲ្យមានសម្លេងតឹង ហើយចែកជាពីរពួកដែរគឺ ធនិតអឃោសៈ១ពួក ធនិតឃោសៈ១ពួក ។
ក. ធនិតអឃោសៈ “ព្យញ្ជនៈដែលមានសម្លេងតឹងស្រួយ” មាន ៥ តួគឺ ខ ឆ ឋ ថ ផ ។
ខ. ធនិតឃោសៈ “ព្យញ្ជនៈដែលមានសម្លេងតឹងគ្រល័រ” មាន ៥ តួគឺ ឃ ឈ ឍ ធ ភ ។
ចំណាំៈ ធនិតទាំង១០តួ កើតមកពីសិថិលទាំង១០តួផ្សំនឹង ហ គឺ
ខ មកពី ក+ហ អានថា ក្ហៈ
ឆ មកពី ច+ហ អានថា ច្ហៈ
ឋ មកពី ដ+ហ អានថា ដ្ហៈ
ថ មកពី ត+ហ អានថា ត្ហៈ
ផ មកពី ប+ហ អានថា ប្ហៈ
ឃ មកពី គ+ហ អានថា គ្ហៈ
ឈ មកពី ជ+ហ អានថា ជ្ហៈ
ឍ មកពី ឌ+ហ អានថា ឌ្ហៈ
ធ មកពី ទ+ហ អានថា ទ្ហៈ
ភ មកពី ព+ហ អានថា ព្ហៈ
គួរកំណត់សម្គាល់ផងដែរ ចំពោះការអាន ព្យញ្ជនៈជាធនិតទាំងអស់ គប្បីអានឲ្យជាសម្លេងតែមួយ ទោះបីផ្សំពីសម្លេងព្យញ្ជនៈពីរក៏ដោយ លើកលែងតែ ឋ ឍ ថ ធ ត្រូវ​អានឲ្យមានសម្លេងពីរ ជៀសវាងការច្រលំ ។ ឧ. ថ អានថា ត្ហៈ និង ឋ អានថា ដ្ហៈ ឬ ឍ អានថា ឌ្ហៈ ហើយ ធ អានថា ទ្ហៈ ដូចនេះមិនអាចច្រលំបានទេ ។
វគ្គន្តព្យញ្ជនៈ “ព្យញ្ជនៈទីបំផុតវគ្គៈ” ៥ តួគឺ ង ញ ណ ន ម និងអវគ្គៈ ៨ តួគឺ យ រ ល វ ស ហ ឡ ំ មិនចាត់ជា សិថិល ឬធនិតឡើយ ។ (សូមរង់ចំាសិក្សាបន្ត)

Posted in បាលីវេយ្យាករណ៍, អក្ខរនិទ្ទេស | Tagged , , , , | Leave a comment

ឱកាសមានជានិច្ចសម្រាប់អ្នកដឹងខ្លួន

ទ​ន្ទឹមនឹងបច្ចេកវិទ្យាកាន់តែទំនើប មនុស្សដែលមិន​មានស្មារតីគ្រប់គ្រាន់ កាន់តែមានសេចក្តីប្រមាទ (សេចក្តីធ្វេសប្រហែស) កាន់តែមានសេចក្តីខ្ជិលច្រអូស សុខភាពកាន់តែអន់ថយ អាយុកាន់តែខ្លី ប៉ុន្តែទោះបីយ៉ាងណា អ្នកដែលមាន​សតិ គឺការរឭកជាប្រក្រតី មិនដែលហួសពេលឡើយ ។ ហេតុនេះ សូមជូនពុទ្ធភាសិតមួយ ទុកជាគ្រឿងពិចារណាដើម្បីអភិវឌ្ឍខ្លួន៖
យោ ច បុព្វេ បមជ្ជិត្វា        បច្ឆា សោ នប្បមជ្ជតិ
សោ មំ លោកំ បភាសេតិ    អព្ភា មុត្តោវ ចន្ទិមា ។

(ប្រែថា) “អ្នកដែលប្រមាទ​(ធ្វេសប្រហែស)លើកមុនហើយ ដល់មកខាងក្រោយគេលែងប្រមាទ(ធ្វេសប្រហែស) នឹងញ៉ាំងលោកនេះ​ឲ្យភ្លឺ​បាន ដូចព្រះចន្ទផុតហើយ​ចាក​ពពកចាំងពន្លឺឲ្យភ្លឺច្បាស់ដូច្នោះឯង” ។

Posted in ចំណេះដឹងនានា, ទំព័រដើម | Tagged , , , | Leave a comment

បុណ្យវិសាខបូជា

បុណ្យវិសាខបូជា គឺជាអនុស្សរណកិច្ចមួយនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលពុទ្ធមាមកជនទាំងឡាយ គប្បីសិក្សា និងតាំងចិត្តឲ្យជ្រះថ្លាដើម្បីមហាកុសលទាំងពួង ។ ពិធីនេះ​ ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅក្នុងថ្ងៃ ១៥ កើត​ ​ពេញបូណ៌មី ខែវិសាខ ដើម្បីរឭកដល់៖
១) ថ្ងៃដែលព្រះពោធិសត្វទ្រង់​ប្រសូត
២) ថ្ងៃដែលព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់ត្រាស់ដឹងសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ
៣) ថ្ងៃដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់រំលត់ខន្ធចូលកាន់ព្រះនិព្វាន ។
ហេតុដូច​នេះ អ្នកបា្រថ្នាចង់ចេះដឹងអំពីបុណ្យវិសាខបូជាល្មមយល់ចូលចិត្តបាន គប្បីទាញយកឯកសារដែលបានប្រមួលរៀបរៀងខាងក្រោមនេះ
កិច្ចការស្រាវជ្រាវអំពី បុណ្យវិសាខបូជា
សូមអនុមោទនា!!!

Posted in ចំណេះដឹងនានា, ទំព័រដើម | Tagged , , , | 2 Comments

អភិធានប្បទីបិកា (បទានុក្រមបាលី)

សូមចុចលើពាក្យ “pali-dictionary” ខាងក្រោម ដើម្បីទាញយកឯកសារ
Pali.Dictionary

Posted in ចំណេះដឹងនានា, ទំព័រដើម | Tagged , | Leave a comment

អំពី “ស៊យ,ហេង,ឆ្នែង,ស្វាក់” ដោយសម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត ជោតញ្ញាណោ

Posted in ទំព័រដើម | Tagged | Leave a comment